Natuurflits maart 2011

Nestkastenproject maakt vervroeging ei-leg zichtbaar

Zoals u in eerdere verslagen en/of rapporten hebt kunnen lezen geeft onze vogelwerkgroep de resultaten van o.a. de nestkasten op Golfbaan Welschap door aan het Landelijk NEtwerk voor STudies aan nestKASTbroeders (afgekort NESTKAST). NESTKAST is het netwerk waarin amateur nestkastonderzoekers (controleurs en ringers), professionele nestkastonderzoekers (NIOO-KNAW, Nederlands instituut voor Ecologie), het Vogelstation (VT) en Sovon Vogelonderzoek Nederland bij elkaar komen voor het verzamelen en uitwisselen van gegevens, wetenswaardigheden en ervaringen op het gebied van nestkastonderzoek. Deze gegevens belanden in een database waardoor allerlei trends van vorige jaren zichtbaar worden. Interessant om te weten is: gaan de broedvogels eerder broeden en wat voor gevolgen zou dit dan hebben.

Sinds 1995 verzamelt SOVON met het ‘Nestkaartenproject’ gegevens over de lotgevallen van individuele vogelnesten (dus niet alleen de resultaten van nestkasten). Om veranderingen in broedvogelaantallen te kunnen verklaren is het immers belangrijk om informatie te hebben over trends in broedsucces. Aan de deelnemers van het Nestkaartenproject wordt gevraagd om per broedsel een aantal relevante gegevens te registreren, waaronder het aantal eieren en/of jongen. Inmiddels zijn in de database de gegevens van meer dan 160.000 nesten beschikbaar. De verzamelde gegevens bevestigen de trend uit verschillende onderzoeken dat veel vogels eerder beginnen met broeden.

Aangepaste timing van eileg

Het volgen van veranderingen in de timing van broeden is een tweede doel van het  nestkaartenproject. Dat sommige vogels de laatste decennia steeds vroeger in het jaar zijn gaan broeden is al uit verschillende onderzoeken naar voren gekomen. De gemiddelde start van de eileg van de bonte vliegenvanger blijkt in Nederland sinds 1982 met ongeveer tien dagen te zijn vervroegd. Pimpelmees en koolmees broeden tegenwoordig zelfs dertien, respectievelijk zestien dagen eerder dan voorheen. De vogels reageren daarmee op de hogere temperaturen in de winter en het vroege voorjaar. Die zorgen ervoor dat de bomen eerder uitlopen en insecten eerder actief worden. Dat wil overigens niet zeggen dat deze aanpassing afdoende is om de timing van het uitkomen van de eieren in de pas te laten lopen met de piek in voedselbeschikbaarheid voor de jongen in het nest. Zo is de periode tussen terugkeer in de broedgebieden en eerste eileg van de bonte vliegenvanger wel erg kort geworden. Vooral in rijke loofbossen heeft dit gevolgen voor het broedsucces. Daar nemen veel populaties inmiddels af, zo toonden onderzoekers van de Rijksuniversiteit Groningen aan. De vervroeging van de eileg is niet alleen geconstateerd bij de drie hier genoemde holenbroeders, maar ook bij veel andere zangvogels.

Als we nu eens zouden kijken naar de aankomst van bijvoorbeeld de bonte vliegenvanger op Golfbaan Welschap in de laatste zeven jaren wat zien we dan: 2004, 25 april; 2005, 21 april; 2006, 25 april; 2007, 21 april; 2008, 21 april; 2009, 20 april; 2010, 27 april. Verschillen in aankomst kunnen onder andere zitten in weersomstandigheden tijdens de reis van het overwinteringsgebied naar het broedgebied en ook speelt de conditie van de vogel een rol. Om te zorgen dat de bonte vliegenvanger voldoende broedgelegenheid heeft plaatst onze werkgroep ieder voorjaar plaatjes voor de ingang van enkele nestkasten. Deze plaatjes werden tot op heden altijd op 15 april verwijderd. In de praktijk blijkt dit systeem goed te werken.

 

 

 

Salamanders

De salamanders zijn er vroeg bij dit jaar. Op diverse plaatsen in ons land trekken momenteel al tientallen kamsalamanders en kleine watersalamanders van hun winterverblijven naar hun voortplantingswateren. Terwijl de padden en bruine kikkers nog in winterslaap zijn, gaan de salamanders al volop op pad. Ze doen dat, vanwege de lage temperaturen, nog wel in een laag tempo. Dit maakt het oversteken van wegen tot een hachelijke onderneming. De voorjaarstrek van watersalamanders vindt vooral in februari plaats. Vaak al weken voor de paddentrek. De meeste salamanders trekken ’s nachts, bij voorkeur onder vochtige weersomstandigheden en een temperatuur van rond de 5 °C. De mannetjes gaan het eerst en enkele dagen of weken later volgen de vrouwtjes.

Bij de golfbaan wordt ieder jaar door de gemeente Eindhoven borden geplaatst met daarop de tekst ”paddentrek”. De padden steken hier de weg over om naar de poelen te gaan, op en vlakbij de golfbaan. Het zou fijn zijn als de automobilisten hier rekening mee zouden houden en de snelheid aan zouden passen zodat men kan zien als er padden oversteken. Ieder jaar worden er weer veel onnodig platgereden padden, kikkers en salamanders vastgesteld.

Wil de Veer, Vogelwerkgroep Golfbaan Welschap/VWG De Kempen 

Voor eerder geplaatste artikelen van Wil de Veer verwijzen wij naar onderstaande links.